Chủ đề Dãy số và Đánh số trang sách là dạng toán kinh điển xuất hiện đều đặn trong các kỳ thi học sinh giỏi Tiểu học, Violympic Toán và các đề khảo sát năng lực tư duy Toán Lớp 4.
Bài viết này thuộc chuỗi Tuyển tập Toán bồi dưỡng Lớp 4 theo Chương trình 2018, cung cấp hệ thống công thức chuẩn xác và các phương pháp giải tối ưu nhất cho từng dạng bài.
1. Công thức nền tảng của Dãy số cách đều
Cho một dãy số cách đều có số đầu là , số cuối là , khoảng cách giữa hai số liên tiếp là :
- Khoảng cách giữa hai số liên tiếp: .
- Số các số hạng của dãy:
- Số hạng thứ của dãy:
- Tổng của dãy số cách đều:
2. Sơ đồ phân nhóm các trang sách
3. Các dạng toán chọn lọc có lời giải
Dạng 1: Cho biết số trang sách, tìm tổng số chữ số cần dùng
Ví dụ 1
Một cuốn sách giáo khoa Toán Lớp 4 dày trang. Để đánh số thứ tự các trang của cuốn sách đó (tính từ trang ), người ta phải dùng tất cả bao nhiêu lượt chữ số?
Xem hướng dẫn & Lời giải chi tiết
- Từ trang đến trang có trang có chữ số:
- Từ trang đến trang có trang có chữ số:
- Từ trang đến trang có số trang là:Số chữ số dùng để đánh các trang này là:Tổng số chữ số cần dùng là:Đáp số: chữ số.
Dạng 2: Cho biết tổng số chữ số, tìm số trang của cuốn sách
Ví dụ 2
Để đánh số thứ tự các trang của một cuốn từ điển mini bắt đầu từ trang , người ta đã dùng hết tất cả chữ số. Hỏi cuốn từ điển đó có tất cả bao nhiêu trang?
Xem hướng dẫn & Lời giải chi tiết
- Số chữ số dùng để đánh các trang có và chữ số (từ trang đến trang ) là:
- Nhận thấy , nên số trang của cuốn từ điển dừng lại ở số có chữ số.
Số chữ số dùng để đánh các trang có chữ số là: - Số trang có chữ số của cuốn sách là:
- Tổng số trang của cuốn từ điển là:Đáp số: trang.
Dạng 3: Tìm chữ số thứ khi viết liên tiếp dãy số tự nhiên
Ví dụ 3
Người ta viết dãy các số tự nhiên liên tiếp:
Hỏi chữ số thứ của dãy số trên là chữ số nào?
Xem hướng dẫn & Lời giải chi tiết
- Từ đến có chữ số.
Số chữ số còn lại là: - Kể từ số , mỗi số có chữ số. Ta thực hiện phép chia có dư:
- Như vậy ta đã viết trọn vẹn số có chữ số kể từ số , và còn dư chữ số của số tiếp theo.
- Số có chữ số thứ là:
- Số liền sau số là số . Vì còn dư chữ số nên chữ số thứ chính là chữ số đầu tiên của số , tức là chữ số .
Đáp số: Chữ số .
4. Bài tập tự luyện có gợi ý ẩn/hiện
Bài 1: Một cuốn sách dày trang. Hỏi cần dùng bao nhiêu chữ số để đánh số trang?
Gợi ý & Đáp số
Trang 1-9: 9 chữ số.
Trang 10-99: 180 chữ số.
Trang 100-160: chữ số.
Tổng: chữ số.
Bài 2: Để đánh số trang của một cuốn sách người ta dùng chữ số. Hỏi cuốn sách có bao nhiêu trang?
Gợi ý & Đáp số
Số chữ số trang 3 chữ số: chữ số.
Số trang 3 chữ số: trang.
Số trang của cuốn sách: trang.
Bài 3: Cho dãy số: Tìm số hạng thứ và tính tổng của số hạng đầu tiên của dãy.
Gợi ý & Đáp số
Dãy cách đều đơn vị.
Số hạng thứ 100: .
Tổng: .
Tự kiểm tra kiến thức
Các thẻ lấy từ nội dung bài học. Với câu điền khuyết, bấm vào dấu “…” để chọn cụm từ phù hợp; với thẻ nhớ lại, em tự đối chiếu và đánh giá.